ردیفنام محصولتعدادافزودنکاستنقیمت (تومان)حذف
جمع کل خرید 0
پرداخت ×

تن ساز کالا

زمین لرزه چیست و چگونه به وجود می آید؟

زمین لرزه ها چگونه بوجود می آیند؟ شدت و عمق زمین لرزه را چگونه باید اندازه گرفت؟ آیا میتوان زمین لرزه را پیش بینی کرد؟ در این مقاله همه چیز درمورد زمین لرزه را یاد بگیرید.

به گزارش آلامتو به نقل از زومیت؛ در ۲۴ ساعت گذشته بیش از ۱۰۰ زلزله در استان خراسان رضوی و نزدیک شهر مشهد ثبت شده است؟ اما علت این موضوع چیست؟ چرا پس از گذشت این میزان از لرزش زمین، همچنان شاهد وقوع پس‌لرزه‌ها هستیم؟ اما سؤال اساسی اینجا است که آیا زلزله‌های فعلی پس‌لرزه هستند یا پیش‌لرزه و نمونه‌ی اصلی هنوز رخ نداده است؟ برای پاسخ به سؤالات بالا نگاهی جامع به پدیده‌ی زمین لرزه خواهیم داشت.

about-earth-quakes زمین لرزه چیست؟

زلزله چیست

لایه‌های بالایی سطح زمین همواره تحت تأثیر نیرو و تنش‌های متعددی هستند. اما زمانی که این تنش‌ها بیش از حد تحمل لایه‌ها شوند، شاهد گسیختگی آن‌ها هستیم. زلزله یا زمین‌لرزه زمانی رخ می‌دهد که دو لایه یا بلوک از سطح زمین روی یکدیگر می‌لغزند. در این حالت معمولا یکی از لایه‌ها ثابت و دیگری متحرک است که به نمونه‌ی متحرک گسل می‌گویند. در این حالت در عمق پایین‌تر از سطح زمان، نقطه‌ای وجود دارد که عامل اصلی ایجاد لرزه است این نقطه‌ را Hypocenter می‌نامند. امتداد این نقطه در سطح زمین نیز Epicenter نام دارد که عموما از آن به عنوان مرکز زمین لرزه نام برده می‌شود.

علت زمین لرزه

کره‌ی زمین چهار لایه‌ی اصلی دارد؛ هسته‌ی داخلی، هسته‌ی بیرونی، گوشته و پوسته. پوسته و لایه‌ی بالایی گوشته یک تکه نیستند و مانند پازل از بخش‌های متعددی تشکیل شده‌‌اند. اما این تکه‌های پازل مانند، ثابت نیستند و روی یکدیگر می‌لغزند و در برخی مواقع با یکدیگر برخورد می‌کنند. این تکه‌ها که به صفحه‌های تکتونیک معروف هستند در لبه‌های خود ایجاد گسل می‌کنند و زلزله‌ها نیز حول همین مناطق رخ می‌دهند. عموما صفحه‌ها به آرامی حرکت‌ می‌کنند، در حالی که لبه‌های آن‌ها به یکدیگر قفل می‌شوند و جابجا نمی‌شوند. زمانی که این صفحه‌ها به اندازه‌ی کافی حرکت کنند، ناگهان لبه‌ها نیز با سرعت بیشتر جابجا می‌شوند که این موضوع منجر به ایجاد زلزله در اطراف گسل‌ها می‌شود.

about-earth-quakes درباره زلزله

حرکت صفحه‌ها نسبت به یکدیگر در سه جهت مختلف رخ می‌دهد؛ از یکدیگر دور می‌شوند که در این حالت مواد بخش گوشته‌ی زمین به سطح زمین فوران می‌کند. به یکدیگر نزدیک می‌شوند که لایه‌ها روی هم قرار می‌گیرند و حرکت می‌کنند. در نهایت نیز لایه‌ها در کنار یکدیگر می‌لغزند.

پیش‌لرزه و پس‌لرزه

پیش‌لرزه و پس‌لرزه‌ها نمونه‌های ضعیف‌تر زلزله‌ی اصلی هستند که قبل و بعد از آن رخ می‌دهند. البته تا زمانی که لرزش‌های زمین به پایان نرسیده باشد، نمی‌توان با اطمینان پیش و پس‌لرزه‌ها را مشخص کرد. این امکان وجود دارد که زلزله‌های به وقوع پیوسته همگی پیش‌لرزه باشند و نمونه‌ی اصلی هنوز رخ نداده است.

پیش‌لرزه و پس‌لرزه در منطقه‌ی مشابه با زلزله‌ی اصلی رخ می‌دهند. با این حال حد زمانی مشخصی برای پس‌لرزه‌ها وجود ندارد و ممکن است روزها یا حتی در برخی مواقع ماه‌ها پس از زمین‌لرزه‌ی اصلی، رخ دهند.

امکان تعیین قطعی نوع زلزله‌ی رخ‌داده توسط دانشمندان، وجود ندارد. این موضوع بدین معنی است که پس از لرزش زمین، باید همواره آماده‌ی وقوع مجدد زمین‌لرزه باشیم. در صورت گذشتن چندین روز از وقوع آخرین زمین‌لرزه، می‌توان با اطمینان بالا از اتمام لرزش‌ها و نوع هر یک صحبت کرد.

علت لرزش زمین هنگام وقوع زلزله

زمانی که صفحه‌های بالایی زمین در حال حرکت هستند اما لبه‌های آن‌ها به یکدیگر گیر کرده‌‌اند، انرژی موجود به آرامی در این لبه‌ها ذخیره می‌شود. زمانی که این انرژی ذخیره‌شده بیش از نیروی اصطکاک بین دو صفحه‌ی مجاور می‌شود، ناگهان رها و به سطح زمین منتقل می‌شود. این انرژی در تمامی جهات و به شکل موج‌های لرزشی پخش و باعث لرزش زمین می‌شود.

بدین ترتیب نتیجه می‌گیریم که وقوع زلزله‌های کوچک و پیاپی، بهتر از رها شدن ناگهانی میزان زیادی از انرژی حول گسل‌ها است.

ثبت زلزله

زمین‌لرزه‌ها توسط دستگاه‌هایی به نام لرزه‌نگار ثبت می‌شوند. این دستگاه دارای یک پایه است که به‌سختی به زمین متصل شده است. در لرزه‌نگار‌ها جرم معلقی نیز وجود دارد که وظیفه‌ی اصلی ثبت زلزله را به عهده دارد. زمان وقوع زمین‌لرزه، پایه‌ی لرزه‌نگار جابجا می‌شود، این در حالی است که جرم معلق در مکان خود ثابت است. فنر‌های متصل شده به این بخش از لرزه‌نگار نیز تمامی نیروهای وارده به آن را جذب می‌کنند تا کوچک‌ترین لرزشی در این جرم معلق رخ ندهد. بدین ترتیب و با توجه به تفاوت جابجایی پایه و جرم معلق، وقوع زمین لرزه و شدت آن اندازه‌گیری می‌شود.

about-earth-quakes ثبت زلزله

دانشمندان با استفاده از چندین لرزه‌نگار و اطلاعات دریافتی آن‌ها، قادر به تخمین دقیق کانون زلزله هستند.

نحوه اندازه‌گیری شدت زلزله

شدت زلزله به اندازه‌ی گسل و میزان لغزش لایه‌های پیرامون آن بستگی دارد. اما این پارامترها قابل اندازه‌گیری توسط دانمشندان نیستند. در همین راستا شدت زمین لرزه از داده‌های ثبت شده توسط لرزه‌نگار به دست می‌آید. نمودار‌های لرزه‌ای که توسط لرزه‌نگار ثبت می‌شوند، از خطی تشکیل شده است که در هنگام وقوع زمین‌لرزه و با توجه به شدت آن جابجا می‌شود. جابجایی‌های اندک به معنی زمین‌لرزه‌های کوچک و جابجایی‌های بزرگ‌تر به معنی نمونه‌های شدید است.

نحوه اندازه‌گیری شدت زلزله

واحد اندازه‌گیری زلزله، ریشتر نام دارد. مقیاس ریشتر بیانگر میزان انرژی آزادشده در کانون زلزله است. اضافه شدن هر یک درجه به بزرگی زلزله، انرژی آزادشده آن را تقریباً ۳۱٫۶ برابر بیشتر می‌نماید. بدین ترتیب و با توجه به رابطه‌ی لگاریتمی ریشتر، شاهد شیب افزایشی زیاد آن در درجات بالا هستیم.

امواج زمین لرزه

پس از وقوع زلزله، امواج آزادشده‌ی انرژی به سرعت در محیط اطراف پخش می‌شوند. پس از هر زلزله دو موج اصلی منتشر می‌شوند.

موج اول که موج اصلی یا Primary نام دارد، با سرعت زیاد در محیط منتشر می‌شود (موج P می‌تواند در مدت ۳۰ دقیقه قطر کره‌ی زمین را بپیماید). این موج پس از رسیدن به مناطق مسکونی حالتی مشابه تأثیر انفجار دارد و با فرکانس بالا ایجاد لرزش می‌کند که تشخیص آن از ایجاد لرزش در سطح مایعات یا صدای شیشه‌‌های ممکن است. اموج اصلی را شاید بتوان اخطار اولیه‌ی وقوع زلزله دانست. موج‌های P به دلیل حرکت ناگهانی لایه‌ی زمین در راستای افقی ایجاد می‌شوند.

اما پس از موج اصلی، موج ثانویه یا Secondary در محیط منتشر می‌شود. این موج حامل انرژی اصلی آزادشده از گسل است و باعث حرکت بالا و پایین یا چپ و راست لایه‌های سطحی زمین می‌شود. بسته به فاصله از کانون زلزله، موج‌های P و S با فاصله‌ی چند ثانیه‌ای رخ می‌دهند. درست همانند صاعقه که نور و صدای آن با فاصله‌ی زمانی در محیط منتشر می‌شوند. موج‌های S‌ به دلیل ماهیت خود، قابلیت تخریب زیادی دارند. بدین ترتیب در صورتی که لرزش‌های کوچکی حس کردید، بلافاصله به مکان امن مراجعه کنید و آماده‌ی موج اصلی باشید.

البته دسته‌بندی‌های دیگری نیز برای امواج زمین لرزه‌ها اعم از موج Surface و موج L شکل نیز وجود دارد. با این حال دسته‌های اصلی همان انواع P و S هستند.

در تصویر بالا تاخیر ۸ ثانیه‌ای موج S نسبت به موج P را در کنار تفاوت میزان لرزش هر یک، مشاهده می‌کنید.

امکان پیش بینی زلزله

به طور خلاصه، امکان پیش‌بینی وقوع زلزله وجود ندارد. دانشمندان تاکنون روش‌های متعددی به کار گرفته‌اند که البته هیچ یک از آن‌ها توانایی تخمین دقیق زمان، مکان و شدت زلزله را ندارد. در این زمینه دانشمندان تنها با الگوی زلزله‌های رخ داده، به طور تقریبی سرعت لایه‌های را در اطراف گسل‌های تخمین می‌زنند و پیش‌بینی حدودی از زمان وقوع زمین‌لرزه‌ی بعدی می‌دهند که خطای زیادی دارد. بدین ترتیب در صورتی که در مقاله‌ یا خبری با پیش‌بینی زلزله مواجه شدید، به هیچ وجه به آن استناد نکنید و با پخش کردن آن باعث ایجاد شایعه نشوید.

در برخی از مدرن‌ترین مراکز دنیا، مطالعاتی در خصوص آب و هوا و درک حیوانات از وقوع زلزله در آینده‌ی نزدیک، در حال انجام است که البته هنوز به هیچ نتیجه‌ای نرسیده است.

زلزله مشهد

با توجه به موارد بالا، امکان تخمین دقیق زمان به اتمام رسیدن لرزش‌های زمین نیست. با این حال برخی منابع زلزله‌شناسی از ادامه‌ی زمین‌لرزه‌های خراسان رضوی تا ۴۸ ساعت آینده خبر دادند. با توجه به حجم بالای انرژی در حال انتشار، قویا توصیه می‌شود ساکنان همواره‌ آماده‌ی لرزش‌های شدید‌تر باشند؛ احتمال وقوع زلزله‌ی اصلی هنوز موجود است.